بازگشت گرسیوز و بدگویی از سیاوش نزد افراسیاب

.

داستان را با صدای محسن مهدی بهشت از اینجا بشنوید

.

بازگشت گرسیوز و بدگویی از  سیاوش نزد افراسیاب

	چو نزدیک سالارِِ تورانْ سپاه	رسیدند و پرسید هر گونه شاه،
	فراوان سخن رفت و نامه بداد	بخواند و بخندید و زاو گشت شاد
	نگه کرد گرسیوز کینه دار	بدان تازه رخسارۀ شهریار
1850	همی بود یک دل پر از کین و درد	بدان گه که خورشید لاژورد
	همه شب بپیچید تا روز پاک	چو شب جامۀ تیره را کرد چاک
	سرِ مردِ کین اندر آمد ز خواب	بیامد به نزدیک افراسیاب
	ز بیگانه پردخت کردند جای	نشستند و جستند هر گونه رای
	بدو گفت گرسیوز:« ای شهریار!	سیاوش دگر دارد آیین و کار.
1855	فرستاده آمد ز کاوس شاه،	نِهانی، به نزدیک او چند راه.
	ز روم و ز چین، نیزش آمد پیام	همی یادِ کاوس گیرد، به جام
	بر او انجمن شد فراوان سپاه	بپیچد به ناگاه ، از او جانِ شاه
	اگر تور را دل نگشتی دُژم	ز گیتی بر ایرج  نکردی ستم
	دو کشور که چون آتش تیز وآب	به دل یک ز دیگر گرفته شتاب،
1860	تو خواهی کِشان خیره، جفت آوری	همی باد را در نهفت آوری!
	اگر کردمی بر تو این بد نِهان	مرا زشتْ نامی بُدی در جهان.»
	دلِ شاه از آن کار شد دردمند	پر از غم شد از روزگار گزند
	بدو گفت:« بر من  تو را مهر ِ خون	بجنبید و او بُد تو را رهنمون
	سه روز اندر این نامه رای آوریم	سخنهاش بهتر به جای آوریم.
1865	چو این رای گردد خِرَد را درست،	بگویم که درمان چه بایدْت جست.»
	چهارم چو گرسیوز آمد به در	کُلَه بر سر و تنگ بسته کمر
	سپهدار ِ توران ورا پیش خواند	ز کارِِ سیاوش، فراوان براند
	بدو گفت:« کای یادگار پشنگ	چه دارم جز از تو به گیتی به چنگ؟
	همه رازها بر تو باید گشاد	به ژرفی ببین تا چه آیدْت یاد
1870	از آن خوابِِ بَد چون دلم شد غمی،	به مغز اندر آورد لختی کَمی؛
	نبستم به جنگ ِ سیاوش میان	نیامد از او نیز ما را زیان.
	چو آن تخت ِ پر مایه پدرود کرد،	خرد تار کرد و مرا پود کرد.
	ز فرمان من یک زمان سر نتافت	چو از من چنان نیکوِیها بیافت.
	سپردم بدو کشور و گنج ِ خویش؛	نکردیم یاد از غم و رنج ِ خویش.
1875	به خون نیز، پیوستگی ساختیم؛	دل از کین ِ ایران بپرداختیم.
	بپیچیدم از گنج و فرزند روی	گرامیْ دو دیده سپردم بدوی.
	پس از نیکویها و هر گونه رنج	فِدی کردن کشور و تاج و گنج
	گر ایدون که من بد سگالم بر اوی	ز گیتی برآید یکی گفت و گوی
	بر او بر، بهانه ندارم به بد	گر از من بدو اندکی بد رسد،
1880	زبان برگشایند بر من مِهان؛	درفشی شوم در میانِ جهان.
	نباشد پسندِ جهان آفرین	نه نیز از بزرگانِ روی زمین
	ز دَد تیز دندان تر از شیر نیست	که اندر دلش بیم شمشیر نیست.
	اگر بچّه ای ز آنِ خود دردمند	ببیند، کند دادم  و دد را گزند.
	اگر ما بشوریم بر بیگناه،	پسندد چنین  داور هور و ماه؟
1885	ندانم جز آن کِش بخوانم به در؛	وز ایدر، فرستمْش سویِ پدر.
	اگر گاه جوید گر انگشتری،	از این بوم و بر بگسلد داوری.»
	بدو گفت گرسیوز:« ای شهریار	مگیر این چنین کار پر مایه خوار.
	از ایدر گر او سوی ایران شود	بر و بوم ما پاک ویران شود
	هر آنگه که بیگانه شد خویش ِ تو	بدانست رازِ کم و بیش تو
1890	چو جویی دگر ز او تو بیگانگی،	کنی رهنمونی به دیوانگی.
	یکی دشمنی باشد اندوخته	نمک را مَپَرْگَن تو بر سوخته.
	براین داستان زد یکی رهنمون	که:" آبی که از خانه آید برون،
	ندانند درمان ِ آن را به بند".	اگر بد نخواهی تو، بنیوش پند.
	نبینی که پروردگارِ ِ پلنگ	نبیند ز پرورده جز درد و جنگ؟
1895	چو افراسیاب آن سخن باز جست،	همه گفتِ گرسیوز آمد درست.
	پشیمان شد از رای و کردار خویش؛	همی تیره دانست بازارِ خویش
	چنین داد پاسخ که:« من زاین سخن	نه سر نیک بینم بلا را ،نه بُن
	بباشیم تا رازِ گردان سپهر	چگونه گشاید بدین کار، چهر
	به هر کار،  بهتر، درنگ از شتاب؛	بمان تا بتابد، براین، آفتاب
1900	ببینم که رایِ جهاندار چیست!	رخِ شمعِ چرخِ روان سویِ کیست!
	وگر سوی درگاه خوانمْش باز	بجویم سخن تا چه دارد براز!
	نگهبان او من بَسَم، بی گمان؛	همی بنگرم تا چه گردد زمان.
	چو از او کژّیی آشکارا شود	که ناچار دل بی مدارا شود
	از آن پس نکوهش نیاید ز کَس	مکافات بد جز بدی نیست پس.»
1905	چنین گفت گرسیوزِ کینه جوی،	که:«ای شاهِ بینا دلِ راستگوی!
	سیاوش بدان آلت و فرّ و بُرز	بدان ایزدی شاخ و آن تیغ و گرز،
	گر آید به درگاه تو با سپاه	شود بر تو بر  تیره خورشید و ماه.
	سیاوش نه آن است کِش دید شاه	همی ز آسمان برگذارَد کلاه
	فریگیس را هم ندانی تو باز،	که گویی شده ست از جهان بی نیاز.
1910	سپاهت بدو بازگردد  همه؛	بترسم که مانَد شُبان بی رمه!
	سپاهی که شاهی ببیند چُنُوی	بدان بخش و آن رای و آن ماهِ روی
	نخواهد از آن پس به شاهی تو را	بره گاهِ او را و ماهی تو را؛
	دو دیگر که از شهر آباد اوی	چنان بوم فرخنده بنیاد اوی
	تو خواهی که:" ایدر مرا بنده باش	به خواری، به مهر من آگنده باش!"
1915	ندیده ست کَس جفت با پیلْ شیر،	نه آتش دمان از بر و آبْ زیر.
	اگر بچّۀ شیر ِ ناخورده شیر	بپوشد کسی در میان حریر
	به گوهر شود باز، چون شد بزرگ؛	نترسد از آهنگ ِ پیل سترگ.»
	پس افراسیاب اندر آن بسته شد	غمی گشت و اندیشه پیوسته شد
	اکر باد خیره بجستی ز جای	مگر یافتی چهره و دست و پای !
1920	همی از شتابش بِهْ آمد درنگ؛	که پیروز باشد خداوندِ سنگ.
	ستوده نباشد سرِ بادْسار	بر این داستان زد یکی هوشیار:
	«سبکسار مردم نه والا بود	وگر چه گََوَی سروْبالا بود.»
	برفتند پیچان و لب پر سخن،	پر از کین دل از روزگارِ کهن.
	بر شاه رفتی زمان تا زمان	بداندیش گرسیوز بدگمان.
1925	ز هر گونه رنگ  اندر آمیختی؛	دلِ شاهِ توران برانگیختی؛
	چنین تا برآمد بر این روزگار	پر از درد و کین شد دلِ شهریار
	سپهبد چنان دید یک روز رای	که پردخت مانَد ز بیگانه جای
	به گرسیوز این داستان برگشاد	ز کار سیاوش بسی کرد یاد
	«تو را گفت از ایدر ، بباید شدن	بر ِ او فراوان بباید بُدَن
1930	بپرسیّ و گویی که:" ز آن جشنگاه،	نخواهی کرد همی کَس را نگاه؟
	بهشتی همانا بجنبد ز جای	یکی با فریگیس خیز،ایدر آی.
	نیاز است ما را به دیدار تو	بدان پر هنر جانِ بیدار تو
	بدین کوه ِ ما نیز، نخچیر هست	به جام زبر جد، می و شیر هست
	گذاریم یک چند و باشیم شاد؛	چو آیدْت از آن شهر ِ آباد یاد،
1935	به رامش بباش و به شادی ، خَرام؛	مَی و جام با من چرا شد حرام؟"»

.

.

.

هنر نمودن سیاوش پیش گرسیوز

.

داستان را با صدای محسن مهدی بهشت از اینجا بشنوید

هنر نمودن سیاوش پیش گرسیوز

	به بَر زد سیاوش بدان کار دست؛	به زین اندر آمد زِ تخت نشست.
	زره را به هم بر، ببستند پنج،	که از یک زره تن رسیدی به رنج.
1785	نهادند بر خطَّ آوردگاه	نظاره بر او بر،  ز هر سو سپاه
	سیاوش یکی نیزه شاهوار	کجا از پدر داشتی یادگار
	که در جنگ ِ مازندران داشتی	به زنجیر بر، نیزه بگذاشتی
	به آوردگه رفت نیزه به دست	عنان را بپیچید چون پیل ِ مست
	بزد نیزه و برگرفت آن زره	زره را نماند ایچ بند و گره
1790	از آورد نیزه برآورد راست؛	زره را بینداخت آن سو که خواست
	سواران ِ گرسیوز جنگ ساز	برفتند با نیزه های دراز
	فراوان بگشتند گِرد زره	ز میدان نَبَر شد زره یک گره
	سیاوش سپر خواست گیلی ، چهار	دو چوبین، دو از آهنِ آبدار
	کمان خواست با تیرهای خدنگ	شش اندر میان زد سه چوبه به چنگ
1795	یکی در کمان راند و بفشارد ران بر آن چار چوبین و ز آهن سپر	نظاره به گِردَش، سپاهی گران گذر کرد پیکانِ آن نامور
	بزد هم برآن گونه، ده چوبه تیر	بر او آفرین خواند بُرنا و پیر
	از آن ده یکی در گذاره نماند	همی هر کسی نام ِیزدان بخواند
	بدو گفت گرسیوز ای شهریار	به ایران و توران تو را نیست یار
1800	بیا تا من و تو به آوردگاه	بتازیم هر دو به پیشِ سپاه
	بگیریم هر دو دوالِ کمر	به کردار جنگی دو پرخاشخَر
	ز ترکان مرا نیست همتا ،کسی	چو اسپم نبینی ز اسپان بسی
	به میدان ما نیست همتایِ تو	هماورد تو ، گر به بالای تو
	گر ایدون که بردارم از پشت زین ،	تو را ،ناگهان بر زنم بر زمین
1805	چنان دان که از تو دلاورترم	به اسپ به مردی ز تو برترم
	وگر تو مرا برنهی بر زمین	نگردم به جایی که جویند کین
	سیاوش بدو گفت :«کاین خود مگوی	که تو مِهتری، شیر و پرخاشجوی
	همان اسبِ تو شاه ِ اسب من است	کلاه ِ تو آذرگشسب من است
	جز از تو،  ز ترکانِ کَسی برگزین	که با من بگردد نه بر رایِ کین
1810	بدو گفت گرسیوز :«کای نامجوی	ز بازی نشانی نیاید به روی».
	سیاوش بدو گفت :«کاین رای نیست نبرد دو تن جنگِ مردان بود	به میدان به نزدِ منَتَ جای نیست پر از خشم  اگر چهره خندان بود
	ز گیتی برادر تویی شاه را	همی زیر نعل آوری ماه را
	کنم هر چه گویی به فرمانِ تو	بر این نشکنم رای و پیمان تو
1815	ز یاران یکی شیر جنگی بخوان	بر این تیزْ تگ بارگی، برنشان.
	گر ایدون که رایت نبردِ من است	سرِ سرکشان زیر گردِ من است».
	بخندبد گرسیوز نامجوی؛	همانا خوش آمدْش گفتار اوی
	به ترکان چنین گفت :«کز سرکشان	که خواهد که گردد به گیتی نشان؟
	یکی با سیاوش نبرد آوَرَد؛	سر ِ سرکشان زیر گَرد آورد.
1820	سراینده بودند لب با گره	به پاسخ بیامد گرویِ زره
	«منم- گفت: شایستۀ کارکرد	اگر نیست او را کسی همنبرد.»
	سیاوش ز گفت ِ گروی زره	برو کرد پرچین ، رخان پر گره
	بدو گفت گرسیوز ای شهریار	ز گُُردان لشکر ورا نیست یار
	سیاوش بدو گفت کز تو گذشت	نبردِ  بزرگان مرا خوار گشت
1825	از ایشان دو یَل باید آراسته	به میدانْ نبرد ِمرا خواسته
	دگر سرکشی بود نامش دَمور	که همتا نبودش به توران به زور
	برفتند پیچان دمور و گُروی	سیاوش بدان هر دو، بنهاد روی
	به بندِ میانِ گرویِ زره	فرو برد چنگال و بر زد گره
	ز زین برگرفتش به میدان فگند	نیازش نیامد به بند کمند
1830	وز آن  پس بپیچید سوی دمور	گرفتش سر و گردن او به زور
	چنان خوارش از پشت زین بر گرفت	که گردان بماندند زو در شگفت
	چنان پیش گرسیوز آورد کَش	تو گفتی یکی مور دارد به کَش
	فرود آمد از اسب و بگشاد دست	پر از خنده بر تخت زرّین نشست
	برآشفت گرسیوز از کار ِ اوی	پر از غم شدش دل پر از رنگ، روی
1835	وز آن تخت زرّین به ایوان شدند	به کردار گُردان ایران شدند
	نشستند یک هفته با نای و رود	می آورد و رامشگران و سرود
	به هشتم به رفتن گرفتند باز	بزرگان و گرسیوزِ کینه ساز
	یکی نامه بنوشت نزدیکِ شاه	پر از لابه و پرسش ِ نیکخواه
	وز آن پس مر او را بسی هدیه داد	برفتند از آن شهر چون باد ، شاد
1840	به رهشان سخن رفت یک با دگر	از آن پر هنر شاه و زان بوم و بر
	چنین گفت گرسیوز ِکینه جوی یکی مردْ را شاهِ توران بخواند	که :«ما را از ایران بد آمد به روی که از ننگ ما را به خُوَی در نشاند
	دو شیر ژیان چون دمور و گُروی	که بودند گُُردان پرخاشجوی
	چنان زار و بیکار گشتند خوار	ز چنگال ِ ناپاک دلْ، یک سوار
	سرانجام از این ، بگذراند سخن	نه سر بینم این کار او را نه بُن.»
	چنین تا به درگاه افراسیاب	نرفت در آن جوی، جز تیره آب.

.

.

.

گردآورنده میترا حاجی 

.